Je schenkt een goed glas whisky in, brengt het naar je neus en bam. Je ruikt ineens een kampvuur, een zilte zeebries of misschien zelfs wel een jodium-achtige geur. Welkom in de bijzondere wereld van geturfde whisky.
Voor de één ruikt het alsof je je neus in een asbak steekt, voor de ander is het absoluut de heilige graal. Maar waar komt die intense, rokerige geur en smaak eigenlijk vandaan, aangezien de drank tijdens het maken van whisky in de basis alleen bestaat uit water, graan en gist? En wat betekent die mysterieuze afkorting PPM die je vaak op het etiket ziet staan?
In het kort: Wat is geturfde whisky en PPM?
Een geturfde whisky (peated whisky) krijgt zijn rooksmaak doordat de gerst tijdens de productie wordt gedroogd boven een vuur dat met turf is gestookt. De dikke rook die hierbij vrijkomt, trekt diep in de vochtige graankorrels. De mate van rokerigheid in het graan wordt gemeten in PPM (Phenol Parts per Million).
Wat is turf (peat) precies?
Turf, of in het Engels peat, is eigenlijk niets meer dan een dikke, samengeperste laag van deels vergane planten, mossen en heidekruid. Je vindt dit voornamelijk terug in natte, drassige gebieden zoals de Schotse Hooglanden en eilanden.
Dit composteerproces duurt duizenden jaren. Je kunt turf het beste vergelijken met een enorme, natuurlijke spons die de geur en het karakter van het landschap heeft opgezogen. Vooral op het eiland Islay vind je uitgestrekte veengebieden die perfect zijn voor deze zware stijl whisky.
Hoe komt die rooksmaak in het graan?
Een klassieke Schotse Single Malt begint altijd met gerst als graansoort. Om de suikers in deze graankorrels vrij te maken, moeten ze eerst weken in water en daarna snel weer worden gedroogd (het zogenoemde eesten). En precies bij dat droogproces gebeurt de magie.
Veel distilleerderijen stoken in hun droogovens een vuur met blokken gedroogde turf. Omdat turf ontzettend hard smeult en nauwelijks vlam vat, ontstaat er een enorme, dikke rookontwikkeling. Het vochtige graan absorbeert deze zware rook als een magneet.
Denk maar eens aan hoe je kleding ruikt nadat je een avondje te dicht naast de vuurkorf hebt gezeten. Dat is exact wat er met de graankorrels gebeurt, waardoor merken als Laphroaig en Lagavulin hun iconische, medicinale rooksmaak krijgen.
Wat betekent PPM op het etiket?
Soms zie je op een etiket een getal staan, gevolgd door de letters PPM. Dit staat voor Phenol Parts per Million. Het is de wetenschappelijke meeteenheid voor de hoeveelheid rookdeeltjes (fenolen) die in de gedroogde mout zijn achtergebleven.
Hoe hoger het getal, hoe zwaarder de whisky is geturfd. Een lichte, subtiele rookgeur. zoals bij het merk Highland Park, zit vaak rond de 15 tot 20 PPM. Een bekende rokerige whisky zoals Ardbeg 10 years tikt al snel de 50 PPM aan. Wil je écht het uiterste proberen? De extreme, experimentele flessen van Octomore breken regelmatig hun eigen records met waarden van 100 tot wel over de 300 PPM. Dat is voor de liefhebber die écht op zoek is naar de extremen.
Het meten van PPM is een interessante indicatie van wat je kunt verwachten op het gebied van de uiteindelijke rokerigheid van de whisky. Let wel: tijdens de latere stappen in het proces zoals de distillatie en de houtrijping gaat er altijd weer een deel van dat PPM-gehalte verloren. Het vertelt je dus precies wat er in het graan zat, maar de uiteindelijke balans proef je pas in je glas.
Conclusie: Durf jij de rook aan?
De wereld van geturfde whisky is er soms een van uitersten waarin liefhebbers direct verkocht zijn of het liever laten staan. Nu je precies weet dat die intense kampvuurgeur ontstaat door de smeulende turf en je snapt hoe je de rokerigheid kunt aflezen aan het PPM-getal, is het tijd voor de praktijktest en die begint natuurlijk bij ons op de website.
Bouw je het rustig op met een subtiel rokerige whisky of duik je direct het diepe in en ga je voor een heavily peated whisky? Wat je voorkeur ook heeft, check ons volledige aanbod aan rokerige whisky en laat je verrassen door de magie waarin rook en turf centraal staan.
Sinds 2016 ben ik werkzaam bij DrankDozijn als online marketeer. Dranken zijn mijn passie met whisky als absolute nummer één.
Ik voorzie je van informatie, nieuws en wetenswaardigheden via ons blog op gebied van al je favoriete dranken. Proost!